Motywacja jest ważna. To ona pomaga nam wybrać kierunek, wyznaczyć cel i zdecydować, że chcemy coś zmienić. Problem pojawia się wtedy, gdy oczekujemy, że będzie trwała niezmiennie przez cały proces.

Każdy, kto kiedykolwiek przygotowywał się do zawodów, regularnie trenował albo próbował wprowadzić zmianę w swoim zdrowiu, zna moment, kiedy początkowy entuzjazm zaczyna słabnąć. Na początku jest cel, plan i poczucie ekscytacji. Nowy sezon, nowy trening, nowy sposób odżywiania – wszystko wydaje się możliwe. Później pojawia się codzienność – trening po trudnym dniu, ćwiczenia mimo gorszego samopoczucia, powrót po kontuzji, kolejne tygodnie pracy bez spektakularnych efektów i tak dalej. To właśnie wtedy okazuje się, że samo poczucie chęci nie wystarczy.

I tutaj pojawia się miejsce na dyscyplinę. Nie rozumianą jako ciągłe zmuszanie siebie, ignorowanie zmęczenia czy bycie dla siebie surowym, ponieważ taka forma „dyscypliny” może prowadzić do przeciążenia, frustracji i utraty satysfakcji z aktywności. Dyscyplina w psychologicznym ujęciu jest bliższa umiejętności samoregulacji – zdolności kierowania swoim zachowaniem w taki sposób, aby było zgodne z długoterminowymi celami, nawet wtedy, kiedy aktualne emocje niekoniecznie temu sprzyjają.

Dobrym przykładem jest sportowiec przygotowujący się do ważnego startu. Nie każdy trening będzie wykonywany z ogromną energią i przekonaniem, że „dzisiaj dam z siebie wszystko”. Nawet zawodnicy na najwyższym poziomie doświadczają spadków motywacji, zmęczenia czy zwątpienia. Różnica polega na tym, że nie opierają całego procesu wyłącznie na tym, jak się aktualnie czują. Mają strukturę, plan treningowy, ustalony rytm dnia, rutyny, konkretne cele, sposoby radzenia sobie z trudniejszymi momentami. To właśnie te elementy pomagają działać wtedy, gdy emocje nie prowadzą nas w stronę celu.

W psychologii sportu od dawna podkreśla się znaczenie przygotowania psychologicznego zawodnika – nie tylko poprzez budowanie pewności siebie czy motywacji, ale również poprzez rozwijanie umiejętności koncentracji, regulacji emocji, planowania i utrzymywania zaangażowania w długim procesie treningowym.

Podobnie wygląda to w obszarze zdrowia – osoba, która chce zacząć regularnie ćwiczyć, często rozpoczyna od silnego postanowienia, np.: „Od teraz zmieniam wszystko”. Wówczas pojawia się motywacja, nowe cele i duża gotowość do działania. Problem w tym, że życie rzadko pozwala funkcjonować idealnie według planu – może pojawić się stres w pracy, gorszy sen, obowiązki rodzinne, choroba czy zwyczajnie zmęczenie.

Jeżeli cała zmiana opiera się wyłącznie na motywacji, bardzo łatwo dojść do wniosku: „Nie udało mi się, więc chyba nie jestem wystarczająco konsekwentny”. Tymczasem bardziej pomocne pytanie brzmi: „Co mogę zrobić, żeby moje dobre decyzje były łatwiejsze do wykonania?”

Badania psychologiczne pokazują, że skuteczne osiąganie celów nie polega wyłącznie na silnej woli. Duże znaczenie ma sposób, w jaki planujemy swoje działania i organizujemy środowisko. Przykładowo sportowiec, który przygotowuje ubrania treningowe wieczorem, zmniejsza liczbę decyzji, które musi podjąć rano. Osoba, która planuje zakupy i posiłki wcześniej, zwiększa szansę na realizację swoich założeń żywieniowych. Ktoś, kto ustala konkretny termin aktywności fizycznej, zamiast zostawiać ją na „kiedy będzie czas”, tworzy większą szansę na regularność. Nie chodzi więc o to, żeby każdego dnia walczyć ze sobą lecz by stworzyć warunki, które wspierają nasze cele.

Bardzo ważny jest tutaj również rodzaj motywacji. Teoria autodeterminacji Edwarda Deciego i Richarda Ryana pokazuje, że nie każda motywacja działa tak samo. Inaczej funkcjonuje osoba, która ćwiczy wyłącznie dlatego, że czuje presję albo boi się oceny innych, a inaczej ktoś, kto widzi w aktywności wartość i traktuje ją jako element dbania o siebie. To szczególnie ważne w sporcie. Zawodnik może ciężko pracować przez pewien czas pod wpływem presji, ale długotrwałe zaangażowanie częściej buduje się wtedy, gdy działanie jest zgodne z osobistymi wartościami i daje poczucie sensu. Z tego powodu dyscyplina nie powinna być przeciwieństwem troski o siebie. Dobra dyscyplina wiąże się z myśleniem “to jest dla mnie ważne, więc będę wracać do tego, nawet jeśli czasami będzie trudno”.

Konsekwencja nie oznacza nigdy nie popełniać błędów lecz raczej umiejętność powrotu po gorszym dniu. To jedna z najważniejszych rzeczy, których uczymy się zarówno w sporcie, jak i w pracy nad zdrowiem. Nie wygrywa osoba, która nigdy nie traci motywacji. Taka osoba po prostu nie istnieje… 😉 Wygrywa osoba, która potrafi działać mimo naturalnych zmian energii, emocji i okoliczności.