Kluczem do okiełznania tej przestrzeni są rewolucyjne badania, które przeprowadziła profesor Carol Dweck z Uniwersytetu Stanforda, wprowadzając podział na nastawienie na stałość (fixed mindset) oraz nastawienie na rozwój (growth mindset).

W nastawieniu na stałość nasz umysł podświadomie traktuje talent, inteligencję i predyspozycje jako stały zestaw cech, z którymi przychodzimy na świat i których nie da się już zmienić. Kiedy pojawia się trudność, naturalnie pojawia się też głęboki lęk: „A co, jeśli to udowodni, że nie jestem wystarczająco dobry?”. W tym ujęciu porażka przestaje być po prostu potknięciem na drodze, a zaczyna być traktowana jak ostateczny wyrok i definicja naszej tożsamości. To całkowicie ludzka, pełna obaw reakcja obronna – nasz umysł stara się wtedy chronić nasze poczucie własnej wartości, unikając ryzyka i krytyki, byle tylko nie naruszyć wizerunku osoby kompetentnej.

Z kolei nastawienie na rozwój opiera się na biologicznym fakcie, jakim jest neuroplastyczność mózgu – zdolności, umiejętności, a nawet sam talent nie są tu traktowane jako stały punkt startowy, ale jako fundament, który możemy stale rozbudowywać poprzez zaangażowanie, naukę i cierpliwy wysiłek. Badania EEG pokazują, że u osób z nastawieniem na rozwój błąd nie aktywuje obszarów związanych ze stresem czy poczuciem zagrożenia. Zamiast tego układ nerwowy delikatnie przechodzi w tryb głębokiego przetwarzania informacji. Mózg z ciekawością pyta: „Czego mogę się z tego nauczyć?”. To podejście uwalnia od paraliżującego perfekcjonizmu. Daje nam pełne wyrozumiałości prawo do bycia w procesie – do bycia kimś, kto dopiero się uczy, popełnia błędy i dzięki nim rośnie.

Aby lepiej poczuć różnicę między tymi dwoma światami, warto przyjrzeć się przykładowym sytuacjom, które znamy z codzienności oraz z areny sportowej.

Wyobraźmy sobie dwoje ludzi, którzy na dorosłym etapie życia postanowili nauczyć się języka obcego. Kasia, funkcjonująca w nastawieniu na stałość, czuje ogromny opór przed mówieniem. Każda pomyłka językowa wywołuje u niej wstyd i lęk, że po prostu „nie ma talentu”. Ostatecznie rezygnuje, by nie narażać się na dyskomfort. Z kolei Piotr, z nastawieniem na rozwój, od początku daje sobie pełne prawo do popełniania błędów. Każdą językową wpadkę i przekręcone słowo traktuje z uśmiechem, jako naturalny i nieunikniony etap ćwiczenia mózgu. Wie, że płynność nie bierze się z braku potknięć, ale z liczby podjętych prób.

W sporcie te różnice widać jeszcze wyraźniej, czego uosobieniem jest Michael Jordan, który po usunięciu ze szkolnej drużyny koszykówki nie poddał się, lecz zaczął trenować z jeszcze większą determinacją, a po latach wypowiedział legendarne słowa:

„Nie trafiłem ponad 9000 rzutów w moim życiu. Przegrałem ponad 300 meczów. 26 razy zaufano mi, gdy miałem oddać rzut na miarę zwycięstwa i spudłowałem. Przegrywałem w moim życiu ciągle. Dlatego właśnie osiągnąłem sukces”.